“Mensen zijn bang voor wat vluchtelingen meebrengen, terwijl juist vluchtelingen bang moeten zijn voor ziektes die ze hier kunnen oplopen.” Gastheer prof. dr. Andreas Voss vat een uitspraak samen van Andrea Ammon (European Centre for Disease Prevention and Control).

In de zaal knikken huisartsen, medewerkers van de GGD, het Rode Kruis en het COA, ziekenhuisartsen, epidemiologen, onderzoekers, apothekers en communicatiespecialisten instemmend op deze openingswoorden.

Op woensdag 2 maart wordt in het auditorium van het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) communicatiekanaal GoViralGo gepresenteerd. Op het symposium komt vooral het project ‘4refugees’ aan bod, dat vluchtelingen en medewerkers van de noodopvang informeert hoe ze zich kunnen beschermen tegen (infectie)ziekten. Ook geeft 4refugees uitleg aan de vluchtelingen hoe de gezondheidszorg in Nederland werkt.

Verwachtingen moeten gemanaged worden

De eerste spreker is Lian van Driel (COA), locatiemanager van noodopvang Heumensoord. In korte tijd een noodopvang neerzetten voor 3000 vluchtelingen bleek een grotere uitdaging dan voorzien. Terwijl de eerste bewoners aankwamen, was het grootste deel nog in aanbouw.

Van Driel: “Toen de eerste vluchtelingen zouden binnenkomen, zei ik: ‘Maar we hebben geen bedden!’ Het antwoord: de vrachtwagens met de bedden reden voor de bussen met vluchtelingen uit.” Er zijn in korte tijd drie kleine woondorpen opgebouwd binnen Heumensoord met in totaal 2960 bedden en allerlei voorzieningen. Aan medewerkers en vrijwilligers was geen gebrek. “Wat dat betreft was Nijmegen een warm bad.”

Sommige dingen zijn toch lastig verlopen. De bewoners zijn vaak binnengekomen met verkeerde verwachtingen, mede door valse informatie die mensensmokkelaars geven. Zo kregen ze bijvoorbeeld niet een eigen huis, maar moesten met velen samen verblijven in de noodopvang. Er zijn veel klachten geweest – ook over hygiëne en zorgverlening – en verwachtingen moesten gemanaged worden.

Het 4refugees-team bood aan om samen met het COA en de GC A’s een voorlichtingspakket op maat te maken. Van Driel: “Dat kwam echt op het juiste moment.”

Grote, kwetsbare groep

Dr. Lizel Flinkelflögel is huisarts en antropoloog. Ze was een van de eerste artsen in de GC A-post op Heumensoord. In het begin liep ze tegen de moeizame communicatie met de grote, kwetsbare groep patiënten aan.

Er is sindsdien veel opgebouwd om aan de enorme zorgvraag te kunnen voldoen, maar een culturele kloof blijft. Syrische artsen schrijven bijvoorbeeld vaak antibiotica voor, waar volgens Nederlandse normen een paracetamolletje volstaat. Er is veel uitleg nodig over dit soort zaken, om begrip op te bouwen bij de bewoners van Heumensoord.

Vooral onrust bestrijden

“Toen ik hoorde dat er drieduizend vluchtelingen naar Heumensoord kwamen, ging mijn hart als infectioloog sneller kloppen”, zegt internist Tom Sprong (CWZ) zelfbewust. Hij noemt enkele cases, te beginnen met zijn eerste patiënt: een Eritreeër met koorts. Die bleek malaria te hebben.

Andere ziektes die hij tegenkomt en verwacht te zien zijn brucellose, relapsing fever, mazelen en infecties door multiresistente verwekkers (ESBL/MRSA). Sprong heeft wel een goede boodschap aan artsen van GC A’s: “Dit zijn allemaal ziektes die we kennen. Iets nieuws zou een groter probleem zijn.”

De GGD wordt vooral overspoeld met vragen welke gezondheidsrisico’s er zijn, met zo’n noodopvang op Heumensoord. Volgens Nynke Nutma (GGD Gelderland-Zuid) komen er vragen van mensen die met vluchtelingen werken, die sporadisch met ze in aanraking komen en zeker ook van mensen die vlak bij de noodopvang wonen. “Zoals vaker, ben je meer bezig met onrust bestrijden dan dat er echt iets aan de hand is.”

Onderzoek voor en met groep

Bert Pol (Tabula Rasa) heeft als communicatiespecialist onderzocht hoe je de vluchtelingen het best bereikt met voorlichting. “Participatieonderzoek heeft als voordeel dat je niet alleen onderzoek doet voor, maar ook mét de groep”, aldus Pol. Door te werken met meerdere kleine groepjes, die wisselden van samenstelling, kwamen er snel zwaktes naar boven in het eerste concept van het voorlichtingspakket van GoViralGo.

Illustraties waren leuk, maar de boodschap kwam niet over. De nadruk lag op creativiteit, terwijl simpel en ‘saai’ vaak beter werkt. Nu worden er foto’s gebruikt, waarin het model eruitziet als iemand uit de doelgroep zelf.

Ook vonden de vluchtelingen hygiëne vooraf al belangrijk. Pol: “Nut en noodzaak hoeft niet bewezen te worden. Op de verkeerde manier communiceren roept weerstand op”, concludeert Pol. “Je boodschap moet opvallen.”

Posters en Desinfectiezuilen

Afsluitend zijn er twee korte onderdelen. Arts-microbioloog dr. Joost Hopman (RadboudUMC) begint: “Je moet de juiste vragen stellen, anders bestaat het risico dat je de verkeerde diagnose stelt.” Daarna gaat hij dieper in op Bijzonder Resistente Micro-Organismen (BRMO’s).

Dr. Marrigje Nabuurs (CWZ) laat voorbeelden zien van wat ‘4refugees’ aanbiedt. Naast informatieve posters heeft GoViralGo bijvoorbeeld handdesinfectiezuilen in de eetruimtes geplaatst: “Mensen waarderen die! Nu, enkele maanden verder, worden ze nog steeds goed gebruikt.”

Nabuurs wijst nog op de pagina ‘Downloads’ op goviralgo.nl. Daar staan voorlichtingsposters in vier talen: Engels, Arabisch, Tigrinya en Farsi. “Wil je de materialen gebruiken? Ga naar de website!”

4refugees

Head lice?

Clean your hands! Clean hands are safe hands

Cover your cough, it's in everyones interest

Scabies treatment with tablets

4all

De 6 meest gestelde vragen over de vogelgriep

In 3 simpele stappen: moet ik antibiotica gebruiken?

Onderzoek: wassen wandelaars Vierdaagse hun handen?

De 5 belangrijkste regels voor barbecuehelden

Ik ga op reis en neem mee: 7 tips tegen diarree

Opsporing verzocht: Ixodes Ricinus alias “De teek”

Feiten en misverstanden over de griep

De zeven meest gestelde vragen over schurft beantwoord!

Don’t get sick from Zika